Yönetmenliğini Olivia Wilde’ın üstlendiği 2026 yapımı The Invite (Davet), Cesc Gay imzalı 2020 İspanyol filmi Sentimental (İki Çift Bir Ev) uyarlaması olarak öne çıkıyor ve son zamanların en çok konuşulan yapımlarından biri haline geliyor. Başrollerini Seth Rogen, Olivia Wilde, Penélope Cruz ve Edward Norton’ın paylaştığı yapım, ikili ilişkilerde zamanla meydana gelen yalnızlaşma ve bastırılmış arzuları merkeze alıyor.
On beş yıllık evliliklerinde artık birbirlerine tutku duymayan Angela ve Joe çifti, ciddi bir iletişim kopukluğu ve birikmiş kırgınlıklarla boğuşuyor. Aşırı kaygılı ve kırılgan bir yapısı olan Angela, mutsuz ve oldukça sert bir üsluba sahip eşi Joe’ya danışmadan üst kat komşularını akşam yemeğine davet ediyor. Angela’nın amacı, evdeki tadilat sırasında verdikleri rahatsızlık sebebiyle komşularından özür dilemek ve biraz da hoş vakit geçirmek. Joe ise asıl özür dilemesi gereken tarafın komşuları olduğunu savunuyor; çünkü üst kattan sık sık yükselen sevişme sesleri onun için katlanılmaz. Eve gelen komşu çift Hawk ve Pína ise Joe ve Angela’nın tam aksine, tüm sınırları aşmış ve ilişki kurallarını esnetmiş son derece özgür bir hayat sürüyor. Bu enerjik komşuları, çiftin daha önce hiç konuşmadığı meselelerin masaya yatırılmasına sebep oluyor.
Kullan-at Toplumunda İlişkilerin Kırılganlığı
Erich Fromm, Sevme Sanatı (The Art of Loving) adlı eserinde sevgiyi şu şekilde tanımlar.
Sevgi, iki insanın bir olabilmesi ancak yine de iki ayrı insan olarak kalabilmesidir.
Bu yaklaşıma göre sağlıklı bir birliktelik ne hastalıklı bir bağımlılık ne de duygusal bir yabancılaşma barındırır. Kişi, bir başkasıyla hayatı paylaşırken kendi özerkliğini koruyabildiği ölçüde sağlıklı bir ilişkiden söz edilebilir.
Günümüz tüketim toplumunda bireysellik ve özerklik öyle radikal bir noktaya taşındı ki, başkasıyla “bir bütün olma” fikri insanlara kaygı vermeye başladı. Birey, daimi bir kişisel mutluluğa koşullanırken; bu hazzın yalnızca tek başına mümkün olabileceğine dair anlatılar da giderek çoğalıyor. Umudu, neşeyi, öfkeyi ya da kederi biriyle paylaşmak günümüz insanı için ağır bir yüke dönüşüyor; ilişkilerde tahammül göstermek ise beyhude bir çaba olarak görülüyor.
Alvin Toffler’ın Kullan-At Toplumu kavramsallaştırmasında dikkat çektiği üzere; nesnelerin dayanıklılığa dayandığı eski dönemlerin aksine günümüz kültürü, daima yeni üretilmiş ve “daha iyi” tasarlanmış olanı arzulama üzerine kuruludur. Çocukların oyuncaklarını eskiyene kadar saklamak yerine sürekli yenisiyle değiştirmek istemesi gibi, günümüz insanı da ilişkilerini kalıcılık üzerinden değil geçicilik üzerinden deneyimliyor.
Her şeyin ve herkesin ikame edilebildiği bu düzende, kullanım ömrünü tamamladığı düşünülen birliktelikler ya hızla gözden çıkarılıyor ya da bu süreyi uzatacak yapay “renkler” aranıyor. The Invite filmi tam da bu noktada, tutkusu ve duygusal ömrü tükenmiş bir evliliği perdeye taşıyor. Karakterlerin birbirine olan tahammül sınırları aşılmış; eşler artık birbirlerini hayat ortağı olarak değil, kişisel alanlarını sabote eden birer “engel” olarak görmeye başlamış durumdalar. Fromm’un işaret ettiği o hemhal olma meselesi, Joe ve Angela’nın prangası olmuş durumda.
Joe, dışarıya karşı son derece tepkili, sert, memnuniyetsiz ve pasif-agresif bir duruş sergiliyor. Sürekli komşuların sesinden ve karısının kararlarından şikayet eden, fakat bu durumla yüzleşmek veya bunu değiştirmek için yapıcı hiçbir adım atmayan bir “içerleme” halinde. Fromm’un bakış açısıyla bu, kendi içsel yetersizliğini (geçmişteki müzik grubunun başarısız olması) ve eylemsizliğini (çok sevdiği piyanosunu kenara atması) partnerini suçlayarak örtmeye çalışan, kontrolcü/sadistik bir kaçış mekanizması…
Angela ise aşırı kaygılı, onay arayan ve çatışmadan kaçmak adına sürekli uyum sağlamaya çalışan kırılgan bir profil çiziyor. Eşine danışmadan komşuları eve davet etmesi, aslında pasif bir isyan ve Joe’nun sert kabuğunu kırma arayışı. Evlilikteki memnuniyetsizliğin yarattığı boşluğu, kendini alışverişe ve ev dekorasyonuna vererek örtmeye çalışıyor. Kendi kararlarını evinde ve mutfağında alarak en azından bu alanlarda bir varlık göstermek istiyor; zira bir çift olarak birbirlerine ait olamadıkları açık.
Çift arasındaki iletişim kopukluğu ve monotonluk; dekorasyondan kostüm seçimine kadar her ayrıntıda kendini gösteriyor. Soğuk gri ve kahve tonları, evin duvarlarından Angela’nın kıyafetlerine kadar her yere nüfuz ediyor. Yönetmen, sinematografik açıdan Joe ve Angela’yı, bu kasvetli duvarların önüne, modası geçmiş objelerle dolu sofraya, boğucu çalışma odasına ve bastırılmış arzularla dolu yatak odasına hapsediyor. Karakterlerin ev içindeki mekânsal dağılımı da bu duygusal kopuşu simgeliyor: Angela, komşusuyla olan o küçük flörtleşmesini artık eşiyle bir anlam taşımadığını düşündüğü yatak odasında yaşarken; Joe ise bir sığınak olarak gördüğü çalışma odasında diğer kadınla yakınlaşıyor. Ancak artık hiçbir konuda anlaşamayan bu çiftin, başkalarıyla flört etme fikri üzerinde bu denli uzlaşması; evliliklerindeki tüm krizlerin Angela’nın o çok sevdiği halının altına atılmış olmasından kaynaklandığını gösteriyor.
Eşyalar gibi eskimiş ve işlevini yitirmiş hissedilen bu ilişkiyi kurtarma yöntemi olarak üst kat komşularının sıra dışı yaşam tarzıyla (haz odaklı, sınır tanımayan tutumla) temas kurulması, tam da Fromm’un tüketim toplumunda gördüğü “dışsal uyaranlarla boşluğu doldurma” çabası. Kendi içsel sevgisini üretemeyen çift, yakında çöpe atılacak bir ilişki için anlık bir “heyecan” veya “renk” satın almaya çalışıyor.
Başkasının Arzusunu Arzulamak
Jacques Lacan’ın psikanaliz literatürüne kazandırdığı “Arzu, Öteki’nin arzusudur” ilkesi, The Invite filmindeki cinsel arayışların ve fantezi kurgularının merkezinde yer alır.
Lacan’a göre arzu, doğrudan iki öznellik arasında kendiliğinden doğan yalın bir çekim değil; daima üçüncü bir gözün, yani “Öteki”nin arzusunun dolayımından geçerek inşa edilen bir kurgudur. Özne, kendi arzusunu ancak Öteki’nin arzuladığını gördüğü, Öteki tarafından arzulandığı ya da Öteki’nin hazzına tanıklık ettiği ölçüde eyleme dökebilir.
Filmde cinselliği tüm sınırlardan arınmış biçimde, “özgürce” yaşadığı izlenimini veren Pína ve Hawk çiftinin grup seks ve swapping (eş değiştirme) arayışı, bu Lacancı dinamiğin en açık örneğidir. Onların hazzı katlama çabası, -her ne kadar komşuları tarafından romantize edilse de- iki kişilik cinsel alanın kendi içinde tükenmişliğini ve arzunun canlı kalabilmek için mutlaka başka bir Öteki’nin bakışına ve varlığına ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Partnerinin bir başkası tarafından arzulandığını izlemek ya da onun bir başkasıyla orgazm oluşuna tanıklık etmek, hazzı doğrudan nesneden değil, Öteki’nin deneyimlediği arzunun dolayımından devşirme çabasıdır. Pína ve Hawk için arzu, bir başkası işin içine girdiğinde daha da güzelleşen bir olguya dönüşüyor.
Öte yandan, yıllardır iletişim kopukluğu yaşayan ve birbirlerine karşı cinsel bir arzu üretemeyen Angela ve Joe çiftinin, başkalarıyla birlikte olma fikri üzerinde şaşırtıcı bir kolaylıkla uzlaşması da bu Lacancı krizle açıklanabilir. Birbirleri için bir “arzu nesnesi” olmaktan tamamen çıkan çift, tıpkı komşuları gibi, kendi sönmüş arzularını ancak dışarıdan dahil edilecek Ötekiler üzerinden “taklit ederek” ya da “yansıtarak” yeniden üretebileceklerine inanırlar.
Filmin resmettiği cinsel arayış; özgürleşmeden ziyade, kendi içsel boşluğunu başkalarının arzusu üzerinden doyurmaya çalışan modern bireyin trajedisine dönüşür.
Evet, tam anlamıyla bir trajedi… Zira Angela ve Joe çifti için bu sığlaşma, sadece erotik arzularda değil, duygusal tatmin arayışında da kendini gösteriyor. Çift, kendi ilişkilerindeki kopuklukla yüzleşmek yerine, “dışarıdan kusursuz” görünen komşuları Pína ve Hawk’ın arasında beliren ilk çatışmada ve anlaşmazlıkta gizli bir rahatlama buluyor.
Pína ve Hawk dışarıdan bakıldığında tüm kuralları yıkmış, “özgür ve tabusuz” bir çift imajı çiziyor. Hawk’ın, Pína’nın İspanyol aksanını sürekli düzeltmesi ve bunun aralarında ciddi bir gerilime dönüşmesi; ilişkideki gizli mülkiyetçi, hiyerarşik ve kontrolcü yapıyı ifşalıyor. Cinsellikte sınır tanımadığını iddia eden bir erkeğin, dilsel düzlemde partneri üzerinde micro-agresif bir denetim kurması; çiftin sergilediği özgürlüğün aslında bir illüzyondan ibaret olduğunu ve özünde mülkiyetçi burjuva refleksi taşıdığını gösteriyor.
Buna karşın Angela ve Joe’nun yüzlerine yansıyan mikro ifadeler, kaçamak bakışlar ve bastırılmış gülümsemeler; kendi çözümsüzlükleri içinde hapsolmuş iki insanın, başkalarının da mutsuzluğuna tanık olduklarında aldıkları pasif-agresif bir hazzın somut göstergesi. Başkalarının yıkımı üzerinden kendi yıkımlarını meşrulaştıran bu tutum, modern evliliklerdeki duygusal çürümenin ve yabancılaşmanın ulaştığı son noktayı resmediyor.
Motifler, Sesler, Simgeler
Film, Katalan yazar ve yönetmen Cesc Gay’in kaleme aldığı Els veïns de dalt isimli tiyatro oyunundan (2020 yılında Sentimental / İngilizce adıyla The People Upstairs adıyla İspanyol sinemasına uyarlanmıştı) perdeye aktarılması ve tek mekânda geçmesi dolayısıyla bir oda tiyatrosunu andırsa da; tercih edilen güçlü sinematografik dille başarılı bir film tecrübesine dönüşüyor. Karakter ve diyalog odaklı senaryo yapısına karşın; duygusal ritim değiştikçe ona eşlik eden sesler, belirli motif ve simgeler ile anlatıyı destekleyen müzik kullanımı sürükleyici bir film ortaya çıkarıyor. Yönetmen Olivia Wilde ve senaristler, tek mekânın klostrofobisini ve karakterler arası çatışmayı tam da bu görsel-işitsel simgeler üzerinden inşa ediyor.
Filmde Angela ve Hawk’ın üzerine dakikalarca konuştuğu halı; yoğun kırmızı, lacivert ve mavi tonlara sahip antika İran halısı tarzındadır. Bilinçdışı düzeyinde bu nesne, Angela ve Joe arasındaki çatışmaların altına süpürüldüğü ve bu sayede varlığının görmezden gelindiği metaforik bir alana dönüşüyor. Angela’nın evliliklerinde hiçbir problem yokmuşçasına sırf bu akşam yemeğine özel pahalı bir halı satın alması, ilişkideki derin kırılmaları estetik bir nesneyle maskeleme ve bastırma çabasının en açık göstergesi.
Öte yandan aynı halı, Hawk için tıpkı İspanyol partneri Pína gibi egzotik bir arzu nesnesidir. Halı, tıpkı Pína’nın varlığı gibi Hawk üzerinde şehvet, merak ve sahip olma arzusu uyandırıyor. Hawk’ın nesneye ve partnerine yönelttiği bu oryantalist ve egemen bakış açısı, metinde geçen “Hepsine sahip olmak istiyorum” repliğiyle de açıkça vurgulanıyor. Hawk, Doğu’ya ait antika bir halıyı da Batılı olmayan bir kadını da kendi estetik ve erotik dünyasında “tüketebileceği” birer koleksiyon parçası olarak konumlandırıyor.
Filmde öne çıkan bir diğer motif Sade şarkılarıdır. Gece boyunca fonda çalan Sade şarkıları, ortamda açıkça hissedilen cinsel gerilim ve erotizmle uyum içindedir. Sade’ın buğulu sesi, Pína ve Hawk’ın akışkan cinselliğine eşlik ederken; Joe ve Angela’nın evindeki tutkusuzluğu ve duygusal çürümeyi yüzlerine vuran ironik bir ses duvarı işlevi görüyor. Ki bu iletişimsizlik çoğu sahneye eşlik eden gerilim müziğiyle de destekleniyor.
İkili ilişkilerdeki kırılganlık ve çatışmalar, karakterler için seçilen isimlerde de kendini gösteriyor. Hawk (Şahin) ismi doğası gereği yırtıcı, egemen, keskin ve avcı bir erilliği çağrıştırıyor. Ancak Joe, Hawk’ın duygusal, entelektüel tavırlarını, esnek beden dilini ve sınır tanımayan rahatlığını gördükçe onu küçümsüyor. Joe’nun zihnindeki geleneksel/kaba erillik kalıbına uymayan Hawk, Joe tarafından “küçük” ve “yetersiz” görülerek aşağılanıyor. Joe, belki de kendi cinsel eylemsizliğini ve yetersizliğini, Hawk’ın bu alışılmadık erilliğini değersizleştirerek örtmeye çalışıyor. Pína ise İspanyolca/İtalyanca kökeninde “güvercin” veya “kutsal barış” çağrışımları barındıran bir isim olarak karakterin dışarıya yaydığı görünürdeki zarafet ve sükunetle örtüşüyor. Ancak bu masumiyet, odaya girdiği andan itibaren arzuyu kışkırtan, ezber bozan ve Joe’nun muhafazakar kalıplarını yıkan yıkıcı bir güce dönüşüyor.
Sonuç
Nihayetinde Olivia Wilde; kırılan bir ilişkiyi onarmanın yolunun yeni uyaranlar tüketmekten değil, halının altına süpürülen o cesur yüzleşmelerden geçtiğini hatırlatarak seyirciyi kendi evliliklerindeki ve bağlarındaki “çürüklere” bakmaya davet ediyor.
Kaynaklar:
Erich Fromm, 1985, Sevme Sanatı, Say Yayınları.
Alvin Toffler, 2011, Gelecek Şoku, Koridor Yayınları.
Jacques Lacan,Lacan, J. (2013). Psikanalizin Dört Temel Kavramı: Seminer 11. Kitap, Metis Yayınları.
