Astrolojinin Geri Dönüşü ve Burç Yorumunun Duygusal Ekonomisi

Astrolojinin geri dönüşü, akılcı yaklaşımın reddi olmaktan çok, kurumsal geleceğin okunamaz hale gelmesinin bir belirtisidir. Astroloji, özel yönlendirme biçimleri ve duygusal rahatlama sunarken, toplumsal krizlerin kişisel kadere dönüşme riskini de beraberinde getirir.
©Midjourney - Astroloji

Astrolojinin geri dönüşünü “akıl dışı olmak”la açıklayabilir miyiz? Bilim, terapi, veriler ve yüksek öğrenimden sonra, araştırmaya güvenen, siyaset hakkında akıcı bir şekilde konuşan ve bir metaforu bir ölçümle karıştırmayacak insanlar nasıl olur da hâlâ astrolojiye ilgi duyar? Akılcılık ile batıl inanç arasındaki karşıtlık, gerçekte neler olduğunu açıklamak için fazla basitleştirilmiş bir yaklaşımdır. Günümüzde astrolojinin yeniden popüler hale gelmesi, mutlaka aklın terk edilmesi anlamına gelmez; bu, çoğu zaman aklın kendi duygusal yetersizliğini keşfettiği bir sahnedir. Doğum haritasını okuyan kişi, aynı zamanda iklim raporlarını da okuyabilir, faiz oranlarını takip edebilir, platform kapitalizminin acımasızlıklarını anlayabilir ve gezegen konumlarının kanıt olarak sunulamayacağını gayet iyi bilebilir. Ancak bu bilgi biçimlerinde bulamadığı şey, belirsizliğe dair kabul edilebilir bir cümledir. Okült tesellinin tarafı olmasa da Theodor Adorno, The Stars Down to Earth’te bu tür olguları tamamen “irrasyonel” olarak görmek “bir hata olur” diye uyarır. Onun bu içgörüsü, alışılagelmiş alaycı tavırdan daha keskindir: astroloji, modern rasyonalitenin dışında süzülmez; aksine, dünyayı yaşanabilir kılmaktan uzaklaştıran çarpıklıklardan, aşırılıklardan ve başarısızlıklardan doğar. Yıldız haritası, bir sistemin zıttı değildir. Sistem, bir hikâye olmaksızın katlanılamayacak kadar geniş, tarafsız ve opak hâle geldiğinde ortaya çıkan şeydir.

Max Weber, modernitenin temel koşulunu “dünyanın büyüsünün bozulması” olarak tanımlar. Ancak bu büyünün bozulması, sadece berrak zihinli, özerk öznelerin önünü açmakla kalmamıştır. Aynı zamanda insanları, ne tam olarak anlayabildikleri ne de anlamlı bir şekilde değiştirebildikleri finansal modeller, işgücü piyasaları, şeffaf olmayan algoritmalar, siyasi tahminler, tıbbi olasılıklar, konut projeksiyonları, risk değerlendirmeleri gibi prosedürlerle çevrelemiştir. Eğitimli birey, bu atmosfere karşı mutlaka daha az savunmasız değildir; tam da kontrol edilemeyen şeylerin boyutunu fark etmeyi öğrendiği için, buna daha yoğun bir şekilde maruz kalır. Bilgi çoğalırken yönelim azalır. Bir krizin ardışık nedenleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olunsa da, işten ayrılmaya, çocuk yapmayı ertelemeye, kira sözleşmesi imzalamaya, bir ilişkiyi sonlandırmaya ya da geleceğin planlanabileceğine inanmaya karar veremeyebilir. Bu anlamda, “Merkür’ün gerilemesi” ifadesi genellikle nedensel bir iddia olmaktan çok bir durumun ifadesidir. İnsan bunu yarı şaka olarak söyler ve bu şaka, ifadenin gücünü azaltmaz. Bu ifade, resmi dilin aksi takdirde utanç verici hale getireceği bir gerçeğin kabul edilmesine imkân tanır: işler tıkanmıştır; iletişim kopmuştur; çabalar bir ilerleme sağlamaz; hayat, isteklerin gerçekleşmesine karşı garip bir direnç gösterir.

©Farzad Mohsenvand - Unsplash

Raymond Williams’ın “duygu yapısı” kavramı burada yararlıdır; zira astroloji, tutarlı bir doktrinden çok, henüz uygun bir politik biçim bulamamış, yaşanmış ve paylaşılmış bir baskıya aittir. Bu, borç, aşırı çalışma, yalnızlık, daralan kamusal güvenceler, kendini geliştirme çabasının tüketiciliği gibi durumlar apaçık toplumsal olsa bile insanın göremediği kuvvetler tarafından hedef alındığı hissini ifade eden gayri resmi bir kelime dağarcığıdır. Geciken bir e-posta, başarısız geçen bir iş görüşmesi, sevgiliyle yaşanan bir tartışma, açıklanamayan bir ağırlık hissiyle geçen bir hafta—bunlar gezegenler tarafından gerçekleşmez. Ancak astroloji, bu tür parçaları geçici bir takımyıldız altında bir araya getirerek, deneyimlerin sadece rastgele ya da kişinin kendi kendine yarattığı bir şey olmaktan ziyade, belirli bir kalıba oturmuş gibi görünmesini sağlar. İşte astrolojinin hem tesellisi hem de tehlikesi budur. Her zorluğun kişisel bir başarısızlık olarak algılanması yönündeki acımasız baskıyı hafifletebilir; aynı zamanda yapısal bir zararı kişisel bir zamanlamaya indirgeyebilir ve insanlara, aksi takdirde adlandırabilecekleri, itiraz edebilecekleri ya da reddedebilecekleri şeyleri beklemelerini öğretebilir. Öyleyse asıl önemli olan, burç yorumlarını küçümsemek ya da onlara boyun eğmek değildir. Asıl önemli olan, kurumların öngörülmesini imkânsız kıldığı şeyleri tanımlamak için neden bu kadar çok insanın artık bir kader diline ihtiyaç duyduğunu sormaktır.

Gelecek Artık Okunaklı Olmadığında

Sorun, sadece geleceğin belirsiz olması değildir. Belirsizlik, yaşamın her zaman bir parçası olmuştur; öyle ki bir zamanların hava durumuna, hastalıklara, savaşlara, yolculuklara, hasata ve yerine ulaşmayan mektuplara aittir. Artık dayanılmaz hale gelen şey, bu belirsizliğin idari bir nitelik kazanmış olmasıdır. Bir insandan, nerede yaşayacağına, ne okuyacağına, çocuk sahibi olup olmayacağına, işinden ne zaman ayrılacağına, bir işte ne kadar süre dayanacağına dair geri alınamaz kararlar vermesi istenirken, bir zamanlar bu tür kararları hayal edilebilir kılan sistemler, değişken oranlara, geçici sözleşmelere, algoritmik sıralamalara, kira artışlarına, iklim tahminlerine ve vaat haline gelemeden geçerliliğini yitiren siyasi açıklamalara dönüşmüştür. Gelecek ortadan kaybolmamıştır. Okunamaz hale gelmiştir; artık bu düzenlemelerden sorumlu tutulmayı beklemeyen kurumlar tarafından defalarca revize edilen bir belgeden ibarettir. Şu anda plan yapmak, çoğu zaman bir yol çizmekten ziyade, geleceğin ortadan kaybolmasına karşı ayrıntılı bir hazırlık kurgulamak anlamına gelmektedir.

©Mauricio Muñoz - Unsplash

Ulrich Beck ve Elisabeth Beck-Gernsheim bu çıkmaza en sert ve en kalıcı açıklamayı getirirler: Modern bireyler, “sistemik çelişkilere biyografik çözümler” aramaya mecburdurlar. Bu cümle, çağdaş özgürlüğün kendine özgü acımasızlığını ortaya koyması bakımından önemlidir. Kişiye her şeyin bir seçim olduğu söylenir; oysa seçim alanı tanınmayacak kadar daralmıştır. Güvencesiz işçi dirençli olmalı; borçlu mezun yaratıcı olmalı; şehirden fiyat artışları nedeniyle kovulan kiracı esnek olmalı; emekliliği hayal edemeyen kişi ise bu belirsizliği fırsat olarak adlandırmayı öğrenmelidir. Böylece başarısızlık iki kez özelleştirilir: önce oluşumunda, sonra da yorumlanmasında. Artık bozuk bir sistemin sonuçlarına katlanmak yeterli değildir; bunları uyum sağlama dersleri olarak da anlatmak gerekir. Astroloji, bu yorucu ahlaki ekonomiyi küçük, neredeyse rahatsız edici bir nefes alma fırsatıyla kesintiye uğratır. Harita, her durgunluğun kişisel bir yetersizlik kanıtı olmadığını söyler. Bu bir gecikme dönemi olabilir; bir engele, tembelliğe, verilmiş kötü bir karara ya da yeterince optimize edilmemiş bir benliğe indirgenemez.

Hartmut Rosa, toplumsal hızlanmanın “deneyimlerin ve beklentilerin güvenilirliğinin azalma hızındaki bir artış” ve “‘şimdiki zaman’ olarak tanımlanabilecek zaman aralıklarının daralması”nı içerdiğini yazar. Bu ifade, miras kalan tavsiyelerin neden hem iyi niyetli hem de yararsız gelmeye başladığını açıklar. On yıl önce etkileyici olan bir kariyer planı artık bir tuzak olabilir; bir diploma, öğrenim kredisi borcu ödenmeden geçerliliğini yitirebilir; bir zamanlar sığınak olarak hayal edilen bir ev, ulaşılamayacak kadar uzaklaşan spekülatif bir varlığa dönüşebilir. Geçmiş deneyimler artık ileriye giden yolu güvenilir bir şekilde aydınlatmaz ve şimdiki zamanın kendisi üzerinde durmak için çok kısa hale gelir. Bu zamansal vertigoda astroloji bir harita değil, bir ritim sunar. Satürn’ün geri dönüşü, bir gerileme, bir ay döngüsü—her biri koşuşturmacalı anlara karşı bir zaman aralığı yaratır, her kesintiyi bir felaket, her duraklamayı bir yenilgi olarak yorumlamaya ihtiyaç olmadığını söylemenin bir yoludur. Sunduğu teselli mütevazı ama gerçektir. Yine de tehlike hâlâ mevcuttur: yapısal terk edilme yerini kozmik zamanlamaya bıraktığında, insanlar daha iyi bir dünya talep etmek yerine, daha iyi bir geçişi beklemeyi tercih edebilirler.

Gündelik Bir Sığınak Olarak Burç Yorumu

©Midjourney - Astroloji ve Burç Yorumu

Burç yorumu, günü hava durumu raporundan daha isabetli bir şekilde öngördüğü için değil, güne duygusal bir yapı kazandırdığı için başarılıdır. Kimlik bilgisi olmaksızın ortaya çıkan ruh hallerini—bir toplantı öncesindeki kaygıyı, sevgiliye karşı duyulan siniri, bir Salı öğleden sonrasının ani ağırlığını alır ve bunları bir akış içine yerleştirir. Soğukkanlılık talep eder; pek çok insanı bu soğukkanlılığı mümkün kılan koşullardan mahrum bırakan bir kültürde bu, hiç de azımsanmayacak bir katkıdır. Eva Illouz, kapitalizmin “yoğun bir duygusal kültürü beslediğini” yazar: duygular artık iş yerinin, piyasanın ya da benliğin dışında kalmaz; izlenir, tercüme edilir, optimize edilir, dolaşıma sokulur. Burç yorumu, bu kalabalık iç dünyaya bir teşhis olarak değil, daha hoşgörülü bir aracı olarak girer. Size yorgunluğunuzun bir sebebi olduğunu; kafa karışıklığınızın sizi anlaşılmaz hale getirmediğini; kendinizi bir cevaba dönüştürmeden önce bekleyebileceğinizi söyler. Sunduğu sığınak, tam da küçük olduğu için gerçektir. Ancak özel ritüellerin kamusal bakımın yükünü üstlendiği bir toplum, sosyal düzeninin yalnızlığı hakkında çok daha önemli bir gerçeği çoktan kabul etmiş demektir.

©Viva Luna Studios - Unsplash

Astrolojinin bildirimler, ay takvimleri, tarot kartları, arkadaşlar arasında paylaşılan burç yorumları gibi gündelik biçimleri, herhangi bir itirafta bulunmaya gerek kalmadan kolektif bir aidiyet hissi yaratır. Kişi, yarı ciddiyetle “Ay Akrep burcunda” demek için hayal kırıklığının tüm öyküsünü anlatmak zorunda değildir; bu ifade, aksi takdirde dile getirilemeyecek duygular için hazır bir ifade sistemi sunar. Sara Ahmed’in, duyguların sadece “bireyde ya da toplumda” yer almadığı, aksine her ikisinin de tanınabilir hale gelmesini sağlayan sınırların oluşmasına katkıda bulunduğu yönündeki gözlemi, bu jestlerin neden önemli olduğunu açıklar. Bir burç yorumu, dolaşımda olan bir duygu nesnesidir. Ekranlar, yatak odaları, grup sohbetleri, ofisler ve gece geç saatlerdeki sohbetler arasında dolaşır ve özel tedirginlikleri ortak bir kelime dağarcığına bağlar. Dili kozmik olabilir, ancak işlevi son derece sosyaldir: insanların, bu huzursuzluğu üretkenlik, patoloji ya da kişisel gelişim gibi daha soğuk bir dilbilgisine tabi kılmadan, birbirlerinin huzursuzluğunda kendilerini tanımalarına olanak tanır.

Bununla birlikte, bu rahatlık içinde övgüye dönüştürülmemesi gereken bir gerilim vardır. Lauren Berlant, zalim iyimserliği, “arzuladığınız bir şeyin aslında gelişmenizin önünde bir engel olduğu” bir ilişki olarak tanımlar. Günümüzde daha dirençli, daha iyileşmiş, daha uyumlu, daha istihdam edilebilir, aşka daha açık olma talebi genellikle tam da bu şekilde işler: bir hayat vadederken, o hayata ulaşmayı zorlaştırır. Astroloji, bireyi suçlamadan kısa süreliğine kurtararak bu talebi kesintiye uğratabilir; zor bir hafta, kişisel başarısızlığın kanıtı olmaktan çıkıp geçici bir dönem haline gelir. Ancak bu, dayanılmaz koşullara yapılan bir başka ince ayar, yani öznenin katlanmak zorunda olmaması gereken şeylere katlanmasına yardımcı olan bir ritüel haline de gelebilir. Asıl soru, bu tür ritüellerden vazgeçip vazgeçmemek değildir. Asıl soru, bu ritüellerin sağladığı rahatlamanın, kendi ötesine—bir burç yorumunu en başından beri sığınak gibi hissettiren kurumlara, ekonomilere ve terk edilme biçimlerine işaret etmesine izin verilip verilemeyeceğidir.

Tamamen Sorumlu Olmamanın Getirdiği Rahatlık

©Sylvia Carvalho - Unsplash

Astrolojideki determinizm nadiren mutlak bir nitelik taşır. Günümüzde haritaları inceleyen okuyucuların çok azı, gezegenlerin kararlarını mekanik bir şekilde yönettiğine inanır. Bunun yerine astroloji, irade gücünü aşan koşullar, zamanlamalar, miraslar, mizaçlar ve baskılar tarafından şekillendirildiğini söylemenin bir yolu olarak, bu gücün daha yumuşak bir şekilde yeniden dağıtılmasını sağlar. Bu önemlidir, çünkü neoliberal yaşam sorumluluğu neredeyse mutlak hale getirmiştir. Bireyden her zorluğu bir ıslah projesine dönüştürmesi beklenir: özgeçmişini iyileştirmek, sinir sistemini düzenlemek, daha iyi davranış sınırları geliştirmek, arzuyu optimize etmek, yeni bir beceri edinmek, daha ikna edici bir benlik versiyonuyla piyasaya geri dönmek. Wendy Brown, neoliberal bireyin “hem kendinden sorumlu, hem de kendinden hesap veren, ancak aynı zamanda bütünün araçsallaştırılabilir ve potansiyel olarak vazgeçilebilir bir unsuru” olduğunu yazarken bu durumu tedirgin edici bir hassasiyetle yakalar. Bu çelişki acımasızdır. Kişi, bir işten çıkarma, kira artışı, tıbbi bir acil durum, algoritmik bir karar, başka bir yerde yaşanan bir savaş ya da tasarlanmasında hiçbir söz hakkı olmayan bir piyasa yüzünden gözden çıkarılabileceğinin tamamen farkında olarak, sanki kendi kaderi üzerinde egemenmiş gibi davranmak zorundadır. Astroloji, küçük bir reddetme eylemiyle bu ahlaki mekanizmayı kesintiye uğratır. “Sen güçsüzsün” demez. “Başına gelen şeylerin karakterinle bir ilişkisi yok,” der.

İşte bu yüzden bu şema, bir mazeret olmaktan çok, kendini yargılamaktan geçici bir kurtuluş gibi hissettirebilir. Kararsızlığı yüzünden aylarca kendini suçlayan bir kişi, ertelemenin sadece korkaklık değil, bir geri çekilme dönemi olduğundan bahseden bir dil keşfedebilir; bir ilişkideki tekrarlanan incitici davranışları anlamlandıramayan bir başkası ise, yakınlıktan korktuğunu söylemeden önce “uyumsuz aylar”dan söz edebilir. Bu tür ifadeler sorunu çözmez ve açıklamaları genellikle kasıtlı olarak belirsizdir. Yine de, yönetsel dilin kolayca tolere edemediği bir deneyime, yani hayatın net bir seçimler dizisi olmadığı hissine yer açarlar. Arjun Appadurai’nin, “arzu etme yeteneği, bir yön bulma yeteneğidir,” iddiası, bu çekiciliği anlamak için daha politik bir yol sunar. Yol bulmak için bir harita gerekir, oysa ki haritalar eşit olarak dağıtılmaz. Parası, miras yoluyla elde edilmiş güvencesi, faydalı bağlantıları ve kurumsal akıcılığı olanlar, geleceği prova etmek, yıkıma yol açabilecek hatalar yapmak, bir çıkmazı nihai değil geçici olarak görmek için daha fazla fırsata sahiptirler. Diğer herkes için ise gelecek, açık bir ufuk olarak değil, ışıklandırması güvenilir olmayan bir koridor gibi görünebilir. Astroloji, bu karanlık için tuhaf, minyatür bir harita sunar. Bireye burçlar, döngüler, evler ve dönüm noktaları sunar: bunlar birer garanti değil, geleceğin tamamen görünür olduğu iddiasında bulunmadan ona yaklaşılmasını sağlayan gramer kurallarıdır.

Bu yumuşak determinizmin verdiği rahatlık gerçektir, ancak kendi içinde politik bir risk barındırır. Çalışanlarını kötü muameleye maruz bırakan bir işyeri, “zorlu bir geçiş dönemi” olarak adlandırılabilir; bir konut krizi, dayanıklılık dersi haline gelebilir; yorgunluk ise kişinin “eski benliğinden kurtulduğunun” kanıtı olabilir. Böylece kurumların uyguladığı şiddet, kişisel, estetik ve neredeyse yazgısal hale gelir. Öfkeye yol açması gereken şeyler, zamanlamanın zarif melankolisine karışıp kaybolabilir. Yine de, astrolojiyi bu gerekçelerle bir kenara atmak, onun cazibesinde saklı olan yargıyı gözden kaçırmak anlamına gelir. İnsanlar, bağımsızlıklarının ortak dili cezalandırıcı hale geldiğinde kadere sığınırlar. Hayatın belirli kalıpları olduğuna inanmak isterler; çünkü diğer seçenekte, çoğu zaman her aksilik kendi yanlış hesaplamaları, her kapalı kapı yeterince çalışmadıklarının kanıtı, her yara ise kendini geliştirme fırsatı gibi görünür. Astroloji, yargılamaksızın katlanmayı önerdiğinde tehlikeli hale gelir. Ancak çağdaş bireycilik anlayışının altında yatan dayanılmaz kurguyu ortaya çıkardığında aydınlatıcı bir nitelik kazanır: Bu, bir kişinin, kendi yaratmadığı bir dünyanın tüm ahlaki yükünü üstlenmesi gerektiği kurgusudur.

Benliğin Yeni Dili Olarak Doğum Haritası

©Josh Rangel - Unsplash

Doğum haritası, bir kehanet olarak yorumlanmadan önce bir portre olarak karşımıza çıkar. Kişiye burçlar, evler, açılar, yaralar, arzular ve eşiklerden oluşan bir düzen—halihazırda şekillenmiş, ancak hiçbir zaman tam anlamıyla sabitlenmemiş bir benlik sunar. Bu, onun günümüzdeki cazibesinin bir parçasıdır. Terapötik kelime dağarcığı, kişilik testleri, bağlanma stilleri, teşhisler, üretkenlik ölçütleri ve “gerçekte” kim olduğumuzu soran sonsuz incelikte sorularla doymuş bir çağda, astroloji benliğe ortaya çıkabileceği başka bir yüzey sunar.

Michel Foucault şöyle yazmıştır.

İtiraf, konuşan öznenin aynı zamanda ifadenin öznesi olduğu bir söylem ritüelidir,

Astrolojik harita bu ritüeli, onu o kadar da çıplak hissettirmeden modernleştirir. Kişi, “terk edilmekten korkuyorum, çatışmaya dayanamıyorum, çok fazla takdir görmek istiyorum” gibi açık sözler yerine bir ay burcuyla, bir Venüs konumuyla, zorlu bir Satürn açısıyla başlangıç yapar. Benlik konuşur, ancak bu konuşma, ifşa ile utanç arasına hassas bir şekilde yerleştirilmiş eski bir sembolik mekanizma aracılığıyla gerçekleşiyor gibi görünür.

Bu arabuluculuk önemlidir. Astroloji, itirafın belli bir teatral mesafeyle yapılmasına imkân tanır. Bir kişi, “Ay’ım Kova burcunda olduğu için çekingenim,” diyebilir ve bu ifade şakacı, kaçamak, arayış içinde ya da acı verici derecede isabetli; bazen hepsi birden olabilir. Bu, yorumlama arzusundan kaçmadan klinik sesin otoritesini gevşetir. Burç haritası tuhaf bir tür mazeret haline gelir: sorumluluğu ortadan kaldırmaz, ancak sorumluluğu daha az yalnız hale getirir. Onun yerine ortaya çıkan şey, miras alınan eğilimler, tekrarlayan kalıplar ve değişken ruh halleriyle şekillenen, dağınık bir benliktir. İşte bu yüzden burç dili, arkadaşlıklar, grup sohbetleri, flört profilleri ve gece geç saatlerdeki sohbetler arasında bu kadar kolay dolaşır. Samimiyet henüz oluşmadan önce, samimiyet için bir kısayol sunar. “Yükselen burcun ne?” sorusu, bir flört, bir teşhis sorusu, kendini açığa vurmaya yönelik bir davet ya da birinin nasıl görülmek istediğini sormanın kibar bir yolu olarak işlev görebilir.

Ancak bu dilin basitliği bazı sonuçlar doğurur. Modern çağın kendini tanıma arzusu, kolayca kendini sınıflandırma arzusunun yerini alır ve burç tablosu, poetik bir araç olmaktan çıkıp kişiliğin küçük bir bürokrasisine dönüşebilir. Zor bir sevgili bir işarete indirgenebilir; bir çatışma bir uyumsuzluk puanı haline gelir; bir karşılaşma yaşanmadan önce anlamlandırılır. İşte burada burç yorumu, profiller ve öngörülü sınıflandırma gibi daha geniş bir kültüre, yani kimin bizi inciteceğini, kimin bizi anlayacağını, kimin “bize uygun” olduğunu ve bir kişinin bize ne tür bir gelecek sunabileceğini önceden bilmek arzusuna benzemeye başlar. Burç tablosu, insanlara karmaşıklığı ifade edecek bir dil sunarak hassasiyet yaratabilir, ancak aynı zamanda karmaşıklığı vaktinden önce basitleştirebilir—yabancıyı, bu kalıbı aşma şansı bulamadan bir tip haline getirebilir. En cömert kullanımı belki de en belirsiz olanıdır: karaktere dair nihai bir açıklama olarak değil, insanların kimsenin bütünüyle okunabilir olduğunu varsaymadan birbirlerine yaklaşabilmelerini sağlayan geçici bir söz dağarcığı olarak kullanılır.

Kültürel Sermaye Olarak Astroloji

Picture Collection, The New York Public Library. "The protest of Jupiter, Venus, and Mercury" The New York Public Library Digital Collections
The protest of Jupiter, Venus, and Mercury – Picture Collection, The New York Public Library. The New York Public Library Digital Collections

Astrolojinin günümüzdeki saygınlığı yalnızca inanca dayanmaz; sunumuna da dayanır. Eskinin abartılı, alışılagelmiş, kendinden fazla emin falcı figürü daha mütevazı ve daha maliyetli bir şeyle yer değiştirmiştir: sade bir internet sitesi, zarif tasarımlı haritalar, psikanaliz ile gezegen geçişleri arasında rahatça gidip gelen anektodlar Annie Ernaux ya da Maggie Nelson’ın kitaplarının yanına yerleştirilmiş seramik ay ritüeli ile astrolog. Okült, sadece geri dönmekle kalmamıştır. Düzenlenmiş, stilize edilmiş, iyi bir tipografi ile donatılmış, ironi ile yumuşatılmış ve eğitimli bireyin naif görünme korkusuyla uyumlu hale getirilmiştir. Pierre Bourdieu’nun, “zevk sınıflandırır ve sınıflandıranı da sınıflandırır,” sözü, astrolojinin artık sıklıkla kendini diğer inanç biçimlerinden ayırt etmenin bir yolu olarak işlev görmesi nedeniyle tam da bu noktada anlam kazanır. Kişi komplo teorilerini, kurumsal dini, kaba kehanetleri ve hatta “inanç”ın kendisini reddedebilirken, doğum haritasına bağlılığını daha rafine -sembolik, sezgisel, terapötik, estetik- bir şey olarak koruyabilir. Mesele, bu bağlılığın samimiyetsiz olması değildir. Mesele, samimiyetin belirli bir toplumsal kılıf kazanmış olmasıdır.

Dolayısıyla, astroloji adı altında dolaşan şey, çoğu zaman bir kozmolojiden ziyade, gelişmiş bir algılama dilidir. Bilgili okuyucu, tartışmanın nedeninin Mars olduğunu söylemez; çatışmayı derinlemesine düşünmek için Mars’ın bir çerçeve sunduğunu söyler. Kaderine boyun eğmez; bir gezegenin geçişi için “alan açar”. Bu incelikli kelime dağarcığı, entelektüel özbilincin dikkatli gözetiminde büyünün hayatta kalmasını sağlar. İnancı yoruma, yorumu ise zevke dönüştürerek benliği utançtan korur. Walter Benjamin’in, “moda, uzun zaman öncesinin derinliklerinde nerede ortaya çıkarsa çıksın, güncel olana karşı özel bir yatkınlığa sahiptir,” şeklindeki gözlemi, bu canlanmanın tuhaf zamansallığını aydınlatır. Astroloji, tam da yeniden güncel hale getirildiği için kadim hissettirir: tozundan arındırılmış, eski kozmolojik mimarilerinden koparılmış ve itaat gerektirmeyen ritüellere aç bir kültür için yeniden paketlenmiştir. Zodyak, kutsal bir düzen olmaktan çok, taşınabilir, paylaşılabilir, duygusal olarak gurur okşayıcı ve modern yalnızlığa nostaljik bir ışıltı katabilen estetik bir kaynak haline gelir.

Oysa kültürel sermaye, inancı sadece süslemekle kalmaz; kimin alay konusu olmadan ona sahip olabileceğini de belirler. Aynı astrolojik hareket, kimin yaptığına, hangi ortamda ve ne kadar akıcı bir şekilde sergilendiğine bağlı olarak aptalca ya da sofistike görünebilir. Bir medyuma danışan işçi sınıfından bir kadın hâlâ saf olarak nitelendirilebilirken, şarap eşliğinde Satürn dönüşünü tartışan şehirli bir profesyonel anlayışlı, eğlenceli, hatta politik açıdan farkındalık sahibi biri olarak görünebilir. Aradaki fark yıldızlarda değil, onları çevreleyen toplumsal kodlarda—eğitimde, tasarımda, ironide, rehberlik arzusunu çaresizlikten ziyade bir tür kültürel okuryazarlık biçimi olarak çerçeveleme yeteneğinde yatmaktadır. Astroloji, kaynaklarla desteklendiğinde, yani son çare olarak değil de bir ruh hali, sohbet süsü ya da özel bir estetik olarak ele alınabildiğinde güzelleşir. İşte bu yüzden astrolojinin yeni cazibesi eleştirel bir bakışla okunmalıdır. Özenle hazırlanmış haritanın ve bilgiçlik taslayan şakanın altında daha eski bir açlık yatmaktadır: sadece benzersiz olma değil, bir anlama ihtiyaç duymanın getirdiği aşağılanmadan kurtulabilecek bir anlam biçimi bulma açlığı.

Astroloji Algoritma Gibi Konuşmayı Öğrendiğinde

Astroloji ve Burç Yorumu

Astrolojinin yeni yuvası, kadife perdeli bir oda, gazete köşesi ya da ruhun iklimini bildiğini iddia eden bir şifacı değildir. Astrolojinin yeni yuvası telefondur: uyarılar verir, yönlendirir, yeniden hesaplar ve bir takvim hatırlatıcısı ya da banka bildirimi kadar iyi bir zamanlamayla karşımıza çıkar. Akışın temposunu öğrenmiştir. Tren yolculuğunda, e-postalar arasında, bir yanıt beklenen boş zaman dilimlerinde belirir ve platform ekonomisinin bize her arayüzden beklememizi öğrettiği şeyi sunar: sadece size özel bir mesaj. Günümüz astroloji uygulaması, geleneksel anlamıyla bir inanç talep etmez. Kişiselleştirme sunar. Doğum saati, yeri, ilişki geçmişi ve günlük ruh hali, tam olarak bir vahiy değildir; ama alaka vadeden bir sisteme dahil edilir. Yıldızlar artık kutsal bir geometride dizilmiş uzak nesneler değildir; duyarlı bir gösterge paneli, samimi bir uyarı akışı haline gelirler ve şöyle derler: dikkat etmen gereken şey bu, kaçınman gereken kişi bu, günün biraz ters gitmesinin nedeni bu.

©Co–Star Personalized Astrology - Astroloji ve Burç Yorumu
©Co–Star Personalized Astrology

Kader ile arayüzün bu birleşimi, tuhaf bir çelişki olarak algılanmamalıdır. Shoshana Zuboff, gözetim kapitalizminin “insan deneyimini, davranışsal verilere dönüştürmek üzere ücretsiz bir hammadde olarak tek taraflı bir şekilde sahiplendiğini” yazar. Bu cümle, tahminin egemen iktidar biçimlerinden biri haline geldiği bir dünyayı betimlemektedir: Platformlar, insanların farkında olmadan ortaya koydukları yaşam parçalarını gözlemler, bunları kalıplara dönüştürür ve bir sonraki adımlarına dair bir tahmin olarak onlara geri satarlar. Astroloji uygulamaları, bu kültür içinde tuhaf bir sınır bölgesini işgal eder. Bu atmosferi benimsemek için dar ticari anlamda tüketici davranışını tahmin etmelerine gerek yoktur; sizden önce bir şeyleri bilen bir sistemin verdiği güvene, düşünme süreci başlamadan önce gelen bir yorumun cazibesine yaslanırlar. Otoriteleri, verilerin görsel diliyle—kesin doğum koordinatlarıyla, gezegen dereceleriyle, hareketli haritalarla, hesaplanmış uyumlulukla güçlenir; böylece bir kehanet kaynağına duyulan kadim arzu, hesaplamanın çağdaş prestiji aracılığıyla sessizce yeniden gündeme getirilir. Burç yorumu, algoritmik çağa rağmen değil, algoritmik çağın sürekli olarak yorumlanmayı neredeyse doğal bir his haline getirmiş olması nedeniyle ikna edici hale gelir.

Gilles Deleuze, “kontrolün sayısal dili, bilgiye erişimi işaretleyen ya da reddeden kodlardan oluşur,” diye yazar. Bu cümle, aradaki daha derin benzerliği netleştirmeye yardımcı olur. Hem algoritma hem de burç yorumu dikkati dağıtır: bize şu anda neyin önemli olduğunu, hangi olasılığa yönelmemiz gerektiğini, hangi riski ertelememiz gerektiğini, hangi duygunun bir ismi hak ettiğini söylerler. Çatışmaya girmemeyi tavsiye eden bir bildirim, bir öneri motorunun uyguladığı nazik baskı ile neredeyse aynı şekilde hissettirebilir—bir talimat değildir, asla tam anlamıyla bir emir değildir, ama davranışın yönlendirilmesidir. İşte bu noktada, platform tabanlı astroloji, dijitalleştirilmiş bir batıl inanç olmaktan öteye geçer. Belirsizliği yönetilebilir bir dizi sinyale dönüştürür, olasılıkları kişiye özel ve dolayısıyla katlanılabilir hale getirir. Ancak bu samimiyet aynı zamanda bir sınırlamadır. Her tedirginlik özel bir uyarı olarak geldiğinde, o tedirginliği yaratan koşullar gözden kaybolabilir. Uygulama, birey için güzelce ifade edilmiş bir tahmin sunarken, iş, barınma, savaş, borç ve ekolojik korkuyu yöneten daha büyük sistemler tasarım gereği okunamaz kalır. Kader yeniden kullanılabilir hale gelir, ancak bunu, çağdaş iktidarın tahmini bir tür bakımmış gibi hissettirmeyi öğrendiği biçimin ta kendisi gibi yapar.

Kapatırken…

Astroloji ve Burç Yorumu

Astroloji, tam da tesellinin siyasete yaklaştığı ve ardından çoğu zaman bir adım geride kaldığı noktada en açıklayıcı hale gelir. Burç haritası, bir insana kendine karşı sabırlı olmayı, yorgunluğun her zaman bir başarısızlık olmadığını, zorlu bir dönemin hayatın mahvolduğu şeklinde yorumlanmaması gerektiğini öğretir. Yine de hiçbir gezegen hareketi kira artışını düşüremez, iş yerini daha az acımasız hale getiremez, bir sınırı güvence altına alamaz, bir savaşı durduramaz ya da yanan bir gezegeni ortak bir sorumluluk haline getiremez. Sorun, kişisel kaderin dili bu denli akıcı hale geldiğinde başlar, öyle ki ortaya çıkarılması gereken yanlışları bile içine çeker. Bir kiracı, kira sözleşmesinin geçerliliğini yitirdiğini görür ve kendine Satürn’ün ondan bağlanmaktan vazgeçmesini istediğini söyler; bir işçi, kurumsal tükenmişliği “gölge iş” dönemi olarak tanımlamayı öğrenir; ekolojik dehşetle karşı karşıya kalan bir kişi, ayın hareketiyle birlikte toplumsal ruh halinin değişmesini bekler. Bu tavırlar duygusal, hatta gerekli olabilir. Ancak duygusallık, insanlara itiraz edilmesi gereken şeyleri estetikleştirmeyi öğrettiğinde politik açıdan yetersiz kalır. Burç yorumu, nedensellik sorusunu yanıtlamadığında, yani pek çok insanın artık adını koyamadığı güçler tarafından yönetildiğini hissettiği bu dünyayı kimin inşa ettiğine dair daha zorlu sorgulamayı açık bıraktığında kullanışlı olur.

Mark Fisher, bu sorunu şu ifadeyle anlamlandırır: “Dünyanın sonunu hayal etmek, kapitalizmin sonunu hayal etmekten daha kolaydır.” Bu cümlenin gücü, teatral bir umutsuzlukta değil, tahrip olmuş bir hayal gücünün betimlenmesinde yatmaktadır. Felaketi hayal etmek, dönüşümü hayal etmekten daha kolay hale gelmiştir. Sel felaketlerini, çöküşleri, salgınları, bizi geride bırakan yapay zekayı, çalışma hayatının ortadan kalkmasını, türlerin yok oluşunu hayal edebiliriz; ancak garip bir şekilde zor olan şey, güvencesizliği doğal, terk edilmeyi ise kişisel bir deneyim olarak hissettirmeyen bir toplumsal düzeni hayal etmektir. Astroloji, bu boşluğa özel bir gelecek teknolojisi olarak girer. Siyasetin felç ettiği yerlerde döngüler, kurumların kontrollü belirsizlik sunduğu yerlerde sembolik zamanlamalar ve kamusal yaşamın birbiri ardına gelen şoklara dönüştüğü yerlerde bir düzen hissi sunar. Ancak astrolojinin bu çekiciliği, daha büyük bir yoksunluğun kanıtı olarak okunmalıdır: İnsanlar sadece kendilerine ne olacağını bilmekle kalmaz; geleceğin hâlâ bir piyasa tahmini, bir risk hesaplaması ya da hayatlarını onurlu bir şekilde sürdürmek için omuzlarına yüklenen bir yükten başka bir şey olduğuna inanmak isterler.

Ernst Bloch’un “henüz bilinçli olmayan, henüz gerçekleşmemiş” kavramı, kişisel hayranlık ile kamusal hayal kırıklığı arasındaki sahte ikilemden bir çıkış yolu sunar. Gelecek, ne yıldızlarda yazılı kapalı bir senaryo olmak zorundadır; ne de süreklilik vaadini terk etmiş kurumlar tarafından yönetilen boş bir uçurumdur. Gelecek, henüz tamamlanmamış, kolektif ve dolayısıyla tartışmaya açık bir şey olarak anlaşılabilir. İşte burada astrolojinin bir belirti olarak ortaya çıkışı öğretici bir nitelik kazanır. Astrolojinin yeniden canlanması, insanların hâlâ ritüele, yönlendirmeye, belirsizliğe uygun bir kelime dağarcığına ve hayatlarının daha büyük bir düzenin parçası olduğunu hissetme iznine aç olduğunu bize gösterir. Yapılması gereken, anlamın kehanet yoluyla satın alınmadığı, bakımın sadece başa çıkma çabasına indirgenmediği ve geleceğin bir kehanet gibi danışılmak zorunda kalmadığı; çünkü yeniden birlikte kurulabildiği ortak yaşam biçimleri inşa etmektir.

Referanslar:

Theodor Adorno, “The Stars Down to Earth: The Los Angeles Times Astrology Column“, The Stars Down to Earth and Other Essays on the Irrational in Culture (Routledge, 2002)

Max Weber, “Science as a Vocation”, From Max Weber: Essays in Sociology (Oxford University Press, 1946)

Raymond Williams, Marxism and Literature (Oxford University Press, 1977)

Ulrich Beck & Elisabeth Beck-Gernsheim, Individualization: Institutionalized Individualism and Its Social and Political Consequences (Sage Publications, 2002)

Hartmut Rosa, “Social Acceleration: Ethical and Political Consequences of a Desynchronized High-Speed Society“, Constellations, Vol.10, No.1 (Blackwell Publishing, 2003)

Eva Illouz, Cold Intimacies: The Making of Emotional Capitalism (Polity Press, 2007)

Sara Ahmed, The Cultural Politics of Emotion (Edinburgh University Press, 2014)

Lauren Berlant, Cruel Optimism (Duke University Press , 2011)

Wendy Brown, Undoing the Demos (Zone Books, 2015)

Arjun Appadurai, “The Capacity to Aspire: Culture and the Terms of Recognition”, Culture and Public Action (Stanford University Press, 2004)

Michel Foucault, The History of Sexuality Vol. 1: An Introduction (Pantheon Books, 1978)

Pierre Bourdieu, Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste (Harvard University Press, 1984)

Walter Benjamin, The Arcades Project (Harvard University Press, 2002)

Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism (PublicAffairs, 2019)

Gilles Deleuze, “Postscript on the Societies of Control“, October, Vol. 59 (1992)

Mark Fisher, Capitalist Realism Is There No Alternative? (Zero Books, 2009)

Ernst Bloch, The Principle of Hope: Volume 1 (MIT Press, 1986)

İlginizi Çekebilir!
Dungeons & Dragons Sevenlerin Yılı: 2023